Inicjatywa Unam Sanctam wnosi nową jakość w ruch sedewakantystyczny i w ruch tradycji katolickiej w ogóle. Żeby zrozumieć i w pełni docenić jej znaczenie oraz możliwe skutki, warto najpierw przedstawić specyficzną sytuację wspomnianego ruchu, w tym także jego słabości i ograniczenia. No właśnie… Każde dzieło ludzkich rąk (przywołując tytuł znakomitej książki ks. Cekady) ma przecież jakieś słabe strony i ograniczenia. Nie jest od nich wolne także nasze środowisko i jego koncepcje. Powinniśmy więc nieustannie szukać odpowiedzi na trudne pytania i rozwiązań problemów, które często powtarzają się w wewnętrznych dyskusjach.
W tym przypadku zasadnicze ograniczenie wynika już z samej, historycznie ukształtowanej natury zjawiska. Sedewakantyzm od początku miał charakter reakcyjny (czy też „reaktywny”) i negacjonistyczny. Jakkolwiek miło brzmią te słowa dla każdej reakcyjnej duszy, kryją też pewne pułapki.
Sedewakantyzm zrodził się w proteście przeciwko modernizmowi toczącemu Watykan, a więc papiestwo i cały Kościół. Głębokie oburzenie przemieniło ten protest w generalną negację „oficjalnego” papieża, który w oczach części tradycjonalistów stał się po prostu uzurpatorem. Ich przekaz wynika więc z negacji (co potwierdza sama nazwa tytułowego nurtu). Po dziś dzień to właśnie ona najsilniej łączy i wyróżnia.
Tymczasem przekaz negatywny nie może być istotą ruchu katolickiego, ani w ogóle żadnego ruchu religijnego. Przekonajmy się na innym przykładzie: negujemy islam. To jasne. Ale przecież nie jest to główne spoiwo Kościoła. Jest nim religia katolicka: Słowo Boże odczytane w Tradycji, które łączy nas we wspólnocie wiary. To miłość do Chrystusa, a nie kwestionowanie Mahometa czyni nas katolikami!
Wiara – każda! – to zawsze przekaz w pierwszej kolejności afirmatywny, a dopiero wtórnie negujący. Negujemy inne religie właśnie dlatego, że wyznajemy jedyną prawdziwą: katolicką. Oczywiście, sedewakantyści są głęboko wierzącymi katolikami. Jednakże ten cień pozostaje: nasze działanie wyzwoliła i zdeterminowała nie apologetyka, lecz radykalny protest. To z protestu, to z gwałtownej reakcji na modernizm wynikają nasze postulaty i nastawienia.
Niezależnie od lojalnego przylgnięcia do pełni nauczania Kościoła, ten trudny początek pozostaje w mentalności sedewakantystów obecny i nie łatwo będzie go usunąć. Warto przez analogię przywołać tu przykład bliskiego tradycjonalistom ruchu konserwatywnego. Jak pisał przed laty prof. Marcin Król: „żeby był konserwatyzm, najpierw musi pojawić się socjalizm, rewolucjonizm. Musi dojść do wyzwania”. Wcześniej zauważył to również znany aforysta Nicolás Goméz Dávila: „Postępy <postępu> zmuszają do bycia reakcjonistą”.
Wydaje się, że to zjawisko – syndrom wiecznego buntu i protestu – jest też, przynajmniej do pewnego stopnia, przyczyną głębokich podziałów w samym ruchu sedewakantystycznym.
Sedewakantyści często odwołują się do dziedzictwa ultramontanizmu. To również pewna pułapka (dla odmiany historyczna), której warto poświęcić osobne rozważania. Na razie zauważmy jednak tylko, że ultramontanów wyróżniało całkowite, bezwarunkowe posłuszeństwo i poddanie papieżowi, uznanie rozstrzygnięć i decyzji Głowy Kościoła właściwie we wszystkich, nie tylko religijnych kwestiach.
Sedewakantyści nie do końca mieszczą się w tej formule. Tzn. mieszczą się deklaratywnie. Bardzo chcą się mieścić i często powtarzają, że się mieszczą, że są współczesnymi ultramontanami. Ale… Dwa główne, dotychczasowe nurty tego ruchu mają poważny problem z opisaniem papieża na sposób ultramontański.
Nie warto tu powtarzać całej krytyki tzw. „Tezy z Cassiciacum”, bo wiele i trafnie na ten temat już napisano. Przywołuję Tezę jako przeciwnik (o co nietrudno) tego stanowiska teologicznego, ale piszę to bez satysfakcji. W Tezie daje się wyczuć rozpacz… Wiekowy biskup des Lauriers był niewątpliwie przerażony pożarem, który trawił Watykan na Jego oczach. My sami zdążyliśmy się do tego piekielnego żaru nieco przyzwyczaić przez kolejne dziesięciolecia. Dla Niego było to zjawisko nowe, niespodziewane i budzące grozę. Na Jego oczach płonęło to, co miał najdroższe.
Jako dominikanin, profesor teologii i wykładowca seminaryjny, a także po prostu jako katolicki intelektualista miał niewątpliwie ogromne poczucie odpowiedzialności: czuł, że musi dać odpór pożarowi modernizmu. Bo jeśli nie On, to kto? Jako starszy człowiek musiał mieć też świadomość nieuchronnego przemijania. Teza z Cassiciacum została – co widać – przygotowana na prędce i pod ówczesną sytuację, zapewne z założeniem, że potrzebne jest „cokolwiek” zanim uda się zebrać, przegrupować i na spokojnie wypracować ostateczne stanowisko. Tak niestety pozostało: Teza to właśnie „cokolwiek”, teologiczna prowizorka, której nie sposób przyjąć za fundament doktrynalny papiestwa.
Warto zauważyć, że w obecnej wersji Tezy papież w ogóle jest trudny do zlokalizowania. Tym bardziej zaś nie daje mu się przypisać takiej legitymizacji władzy i takiej pozycji, jakiej domagali się ultramontanie… Wszak jeszcze gorzej prezentuje się stanowisko tzw. „sedewakantystów totalnych”.
Słusznie krytykują oni Tezę, ale nie proponują właściwie nic w zamian. Tu mogę podzielić się osobistym świadectwem: zestawiając początkowo oba stanowiska, poczułem się zdecydowanie bliżej Tezy, bo uznałem ją za jedyną propozycję rozwiązania problemu, który po prostu musi zostać rozwiązany. Sedeprywacjoniści przynajmniej podjęli wysiłek legitymizacji władzy papieskiej, a tym samym uzasadnienia papiestwa w ogóle.
W odróżnieniu od sedeprywacjonistów zwolennicy „totalizmu” właściwie w ogóle odwrócili się od problemu. Znów: nie mówimy tu o deklaracjach, ale o konkretnych argumentach, których w tym nurcie brakuje. Tak rozumiany sedewakantyzm można by nieco złośliwie określić jako „tradycjonalizm katolicki bez Papieża”, a historycznie zestawić wręcz z wczesnym prawosławiem lub anglikanizmem.
Rozwiązaniem powyższych trudności okazuje się dopiero inicjatywa Unam Sanctam. Przywraca ona Kościołowi autorytet Papieża, wskazując Go jako Skałę, na której wszyscy możemy się oprzeć. Niestety, trudno będzie te wszystkie stanowiska uzgodnić i pogodzić… Zresztą fakt, że sedewakantyzm wyrasta z tradycji radykalnego buntu, implikuje nie tyle potrzebę wypracowania wspólnego stanowiska (afirmatywnego), co raczej samą kontestację modernizmu i Leona XIV.
Trudno więc liczyć na pełną i owocną współpracę, a tym bardziej na zjednoczenie wszystkich nurtów. Powtórzmy raz jeszcze: z perspektywy katolickiej to, co afirmujemy jest ważniejsze od tego, co krytykujemy. Wszelkie inicjatywy na rzecz wspólnej walki z modernizmem będą natrafiać na ten problem: łączy nas to, co mniej ważne (krytyka modernistycznego uzurpatora), a dzieli to, co nieporównywalnie ważniejsze: zgoda w sprawie wyboru Papieża i uznania Jego władzy.
Tak też się dzieje: to nie moderniści sformułowali miażdżącą krytykę Tezy, lecz sedewakantyści „totalni”. Poglądy tych drugich podważyli z kolei ci pierwsi co sprawiło, że oba skrzydła ruchu niejako rozbroiły się same, zanim uzurpatorzy okupujący Watykan zdążyli w ogóle dotrzeć na pole bitwy… Obie frakcje pozostają przy tym w głębokim konflikcie z innymi nurtami tradycjonalizmu katolickiego. To uświadamia nam ogrom kryzysu i trudność wprowadzenia do dyskusji nowego stanowiska. Wbrew łagodnym, pojednawczym deklaracjom biskupa Roya, nie będzie to proces ani łatwy, ani przyjemny.
Konsekwencją Unam Sanctam będzie więc dalszy, niemożliwy już do cofnięcia podział. Wybór prawdziwego Papieża doprowadziłby do sytuacji, w której nie uznający go, choć przecież autentyczni krytycy modernizmu, znaleźliby się wprost poza Kościołem. Dotyczy to także zwolenników Tezy, którzy nadal stanowią większość polskich sedewakantystów…
Jeśli wyjdziemy z naszej strefy komfortu i wprost ogłosimy, że Kościół katolicki musi mieć Papieża, to będziemy musieli w tym przekonaniu wytrwać. Będzie tego wymagać właśnie wierność Kościołowi i Papieżowi! Przestanie nas łączyć to, co łatwe i oczywiste. Zamiast tego staniemy do konfrontacji ze światem, ale też z innymi tradycjonalistami. Nasze stanowisko będzie wymagać determinacji i konsekwencji aż do bólu, a niekiedy być może aż do męczeństwa.
Jednak gorszym rozwiązaniem wydaje się udawanie, że wszystkie opcje sedewakantyzmu są równie słuszne i równie bliskie. Naprawdę stoimy przed wyborem, który może zadecydować zarówno o przyszłości Kościoła, jak i o zbawieniu naszych dusz. Dlaczego więc wybieramy stanowisko Unam Sanctam? Tylko z jednego powodu: bo jest prawdziwe.
Eques
